D mo te Democracy

Nau mai, whakatau mai e te tī, e te tā ki ngā taihuringa āhuatanga o te wā, ā, ki te puna kōrero nei o A E I O U: Hei Hanga Ao mo te Kai Mahi. I te pānui kotahi kua pahure, kua whakataki ngā korero mo ngā ahuatanga o te pūrawa, ā, tēnā pānui mai ki tēnei whārangi ipurangi.

Ko tētehi tikanga nui o te kaupapa kawapori ko tēnei mea te mana-ā-pori, te manapori rānei. Anana, ko tēnei tuāhuatanga ko ia tangata, ko ia tangata ka whai i tōna mana whakahaere mo a ia anō, ā, te mana kia tautoko i ngā whakataunga ā-pori kia tutuki te kaupapa o te hāpori katoa. Ia rā, ia rā, ka tatū mai ngā hiahia kē ake ki ngā oranga mano, ngā oranga miriona anō hoki o te wao whānui. Arā, he pātai nui mā mātau katoa: He aha te āhua o tā mātau piringa ki a Papatuānuku? Ka āta raranga i ngā hononga o te ira tāngata ki te taiao, ranei ka tāirotia matou, ka urupatu te Ao Mārama mo te hua moni noa? 

I te papori nei, ka kite he tauira haorawa, he tauira haomana. Ko te nuinga o Ngai Tāngata mā, te pōhara, te kaimahi, tē taea te whakamana o tātau hiahia, te whakamana i o tātau whakatau, whakautu, i ngā pātai nei. Ēngari kē, ma tātau ngā hara, ngā mate o ia hiahia kaihaorawa e kawe. Ko rātau te hunga tou areare, te tokoiti manapota ana, nā rātau te mana whakahaere, mā rātau e haumaru i a rātou anō i ngā mate o ā rātau mahi. I ahu mai ngā ahuatanga kawapori i te whakaaro hirahira anō hoki: mā te kahui rahi, mā te kahui katoa e whakatau i ngā ahuatanga o te wā, e whakatau i ngā ritenga e eke mai ana, ā, ka pēnei he ao whanokē ka hanga.

Ki ngā motu haorawa nei, kua aukāti te whai mana-ā-pori mo te whānuitanga o mātau. Ka pēhi ai te marea i te taumaha kāwanatanga, arā hoki, ki ēnei ngā whenua manapori haorawa, tara itiiti noiho te mana-ā-pori tūturu, pēnei ki te kōtuku rerenga tahi. Ko te mana o te hāpori ka tūpā ki te pōti noa, te tipako i tētehi māngai anake ia te wā, ia te wā, kihai mā te hāpori e whakatau i ngā mahi mā te hāpori, kihai te whakarite i ngā kōwhiringa mo te iwi katoa waenganui pōti. Nā te niho koi o te moni i whakapaukaha, i akiaki ngā hiahia o te papori kaihaorawa, mā te tuku tōtika ki tona pāti hiahia, ara hoki, mā te āta raranga hīnaki o rātau te hunga kaihaorawa ki te hopu pai, ā, hao ai te motu. Ka tika, ko ngā mahi o ngā kāwanatanga kaihaorawa ka whakarite kia pūmau te manawataki o nga pākihi kia rewa ake, kia rawa ake te Pūrawa. Kei hea anō te whakaaro pai mo ia te kaimahi, te ringa raupa, ki ngā ahuatanga nei? Ā, he kitenga anō o ngā ahuatanga nei i te pehitanga o ngā iwi kōpapa nā rātou ngā iwi koropuku.

Ka tika, kua herea ngā ngutu o te marea, kua aukāti ngā whiringa tika ā-hāpori na Kaihaorawa mā, ā, nā te kawa haorawa. Ko te maha hoki, me kī, te nuinga o ngā ara kua aukātia e ngā pākihi i te tonotono o o rātau nā kaipūrawa. Tū atu i ngā ture herehere o te kāwanatanga – anō me te mohio he koretake ēnei ture hoki – ehara te maha o ngā āhuatanga kia tūpou i tētēhi tumuaki kamupene e whaiwhai ana ngā mahi patu taiāo, ngā mahi patu kaimahi. Ia rā, ia rā, pēnei ngā ahanga o te wāhi mahi ki tēra ngā ahanga o te Mahurinitanga, te Hītaratanga, me kī, kaore he ara ēngari tērā kia whai i ngā tonotono o te kaihaorawa. He moemoeā kē atu tā mātau ngā kaikōkiri kawapori kia wherahia te mana-ā-pori ki te ao ōhanga, mā te ringa raupa e mau ai ngā reina nei.

Ina he hiahia tāu ki te kite i te mana-ā-pori tūturu i ēnei rā, kaua e titiro ki a Paremata. I ngā kāhui kaimahi nui, nā te ringa raupa te whakairo i o mātau ake hiahia i runga i ngā pou o ō mātau wāhi mahi. Tēnā, i te whakariterite porotēhi, ka kite te tangata māori anō te rerenga o tāna tao, ā, āna ake utu e utua. E hika, mā tēnei mana-ā-pori, nā te nui, nā te rahi, e whara te kāwanatanga, te kāhui pākihi anō hoki. Ko tēnei te mana-ā-pori wawata ana te kaikōkiri kawapori hei whakawhanokē te ao katoa, ā, hei hurihanganga katoa. Nā te kaihurihanga Ruhiana, a Leon Trotsky, i mea mai “ko te tūtuki tika o ngā mano” hei whai te ara tātai mā mātau anō. Āra, i te piki, i te hūkerikeri o ngā tai mano hei āwha whakahoua, ka kite i te whakaputa ahuatanga hou o te manaporitanga, pēnei ngā Kaunihera Kaimahi Soviet o Ruhia i te tau 1917, ngā Cordones o Hiri i ngā tau 1970, ā, te nohowheta tumatuma o Tahrir Koea ki Ihipa i te tau 2011. Ko ēnei ngā whakatauiratanga o te porihanga hou mā mātau ngā kaimahi o te ao. 

Tēnā me uia, he aha te ahuatanga o te mana-ā-pori kawapori? Ko te tikanga tērā māna te ringa te whakairo e whakairotia. He tauira pea ki te ao hurihuri nei, ā, ngā rā o nehe hoki. I pai anō te kite o te Paris Commune ki a Karl Marx raua ko Frederick Engels. Ā, nā te kaimahi kē tērā murunga i muru mā te kaimahi, ngā rangatira katoa i whiria, i potia, ā papanga tangetange ki te marea. Anō hoki, kaore i nui ake te pei o te āpihā rā ki tērā o te kaimahi māori. I whakahihiko hoki ngā iwi taketake o Te Honu Nui, ā, rātau o te Haudenosaunee o Amerika ki te Raki, i a ia a Engels. Me kī, tētehi o ngā manapori nehenehe o te ao tawhito. Tēnā, huri mai ki ngā tikanga o Ngai Māori mā ki Aotearoa nei, hei kitenga papori rerekē katoa ki te pehitanga o te papori kawahaorawa. Te miharo hoki o te pitomata kua huhuna i raro te ātārangi o te ao haorawa nei. Kei te mahi tahi te hunga kaimahi ia rā, ia rā kia ora ai ngā tini mano. Ko tēnei hikaka kua rere te hīnaki o ngā kāroro horomoni, i a rātau e moe ana. Ko te hā nei ka whakahou papori hei papori mana-ā-pori kē kia tīhaihai ngā rinena o te Ao Haorawa nei. 


Kawapori kawa – Underlying framework or structure – papori – community, communal, society – Socialism
Manapori mana – power, authority with obligation – papori – community – Democracy
Tāirotia – for a tohunga to be destroyed by their own god
Manapota mana – power, authority with obligation – pota – to be few – Minority Rule, a ruling minority
Iwi Kōpapa – kōpapa – concave. The shape is to be dug out – Exploited Countries
Iwi Koropuku – koropuku – convex. The shape juts out like a stomach – Imperialist Countries
Kaikōkiri Kawapori – kaikōkiri – someone that drives a cause – kawapori – socialism – Socialist
Āwha whakahoua āwha – storm – whakahoua – renewal – Popular Uprising
Nohowheta tumatuma nohowheta – occupation – tumatuma – quarrelsome – Revolutionary Occupation
Murungamuru – ritual compensation, -nga – suffix that makes a noun from a verb – Revolutionary Commune
Papanga Tangetange papanga – accountable – tangetange – instant, forthwith – Instantly Accountable, Recallable

Banner Image: “Change The Rules Rally Melbourne – 9 May 2018” by Matt Hrkac is licensed under CC BY 2.0